एमालेको गलत राजनीतिले अरुण २३ वर्षपछि

काठमाडौ बैशाख ३०
राजनीतिक दल देशप्रति इमानदार भएनन् भने देशले कस्तो दुर्गति भोग्नुपर्ने रहेछ भन्ने उदाहरण भएको छ अरुण तेस्रो जलविद्युत् आयोजना । यो आयोजनामा अचम्म के भयो भने एमालेकै सरकारको पालामा यो आयोजना फर्काइएको थियो भने उसैका पालामा शिलान्यास भयो तर समय दुई दशक र आफ्नो स्वामित्वबाट पराइको स्वामित्वमा गएरर । देशको विकास निर्माण र समृद्धिमा यो भन्दा ठूलो क्षति अर्को नहोला । भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी र प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले शुक्रबार राति काठमाडांैंमा भिडियो कन्फ्रेसिङबाट अरुण तेस्रो जलविद्युत् आयोजनाको शिलान्यास गरे । बटन थिचेर शिलान्याससँगै दुई प्रधानमन्त्रीले खुसीका साथ अंकमाल गरे । यसमा सबैभन्दा बढी खुसी थिए एमालेका अध्यक्ष तथा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली । ९०० मेगावाट क्षमताको परियोजनाका लागि लगानी बोर्डले अरुण तेस्रो जलविद्युत् आयोजनाको प्रवद्र्धक एसजेभिएन नेपाललाई विद्युत् उत्पादन अनुमति पत्रसमेत प्रदान गरिसकेको छ । भारतको सरकारी लगानीसमेत रहेको सतलजले अरुण तेस्रो बनाउन लागेको हो । सतलजले अरुण तेस्रो निर्माणका लागि एसजेभिएन नामको कम्पनी नेपालमा दर्ता गराएको छ । यो कम्पनीले यसबाट विद्युत् उत्पादन गरेर केही प्रतिशत नेपाललाई दिनेछ । यो प्रतिशत पनि २० भन्दा बढी हुनेछैन । आजभन्दा करिब २५ वर्षअघि यो प्रस्ताव हँुदा यसलाई बन्न दिएको भए शतप्रतिशत नै आफ्नो हुने थियो र त्यसपछिका दिनमा नेपाललले अँध्यारो व्यहोर्नुपर्ने थिएन । तर, दुर्भाग्य यिनै ओली सरकारमा रहेको बेला २०५२ सालमा यसलाई आफूलाई नचाहिने भन्दै फिर्ता गरिएको थियो । आज ०७५ सालमा यो शिलान्यास हँुदा यो निर्माण सम्पन्न हुने समयको २३ वर्ष बितिसकेको छ भने यो निर्माण भइसक्न अझै सात आठ वर्ष लाग्नेछ ।
यसअघि अरुण तेस्रोको शिलान्यासका लागि गत वर्ष नै भारतीय प्रधानमन्त्री नेपाल आउने चर्चा चलेको थियो । त्यस्तै प्रधानमन्त्री ओलीले गत चैत २३ देखि २५ गतेसम्मको भारत भ्रमणका क्रममा समेत परियोजनाको शिलान्यास गर्ने तयारी थियो तर हुन सकेको थिएन । संयोग के भने एमाले सरकारमै रहँदा दुई दशकअघि अरुण तेस्रो आयोजना तुहिएको थियो । १८ साउन २०५२ को साँझ तत्कालीन प्रधानमन्त्री मनमोहन अधिकारी सिंहदरवारबाट बालुवाटार निवास पुगिसकेका बेला विश्व बैंकका अध्यक्ष जेम्स वेल्फसनले वासिंगटनबाट अधिकारीलाई फोन गरे अरुण तेस्रोलाई अब हामी अघि बढाउँदैनौं भने । त्यही फोनकलमार्फत् विश्व बैंकले ४०४ मेगावाट क्षमताको अरुण तेस्रोका लागि नेपाल सरकारसँग भएको सम्झौता रद्द गर्ने निर्णय सुनाएको थियो । अरण अवसानको क्षण यही थियो ।
पुराना विवरणअनुसार ३ अगस्ट १९९५ का दिन विश्व बैंकले जारी गरेको प्रेस विज्ञप्तिअनुसार, अरुण तेस्रो परियोजना रद्द गर्न अध्यक्ष वेल्फसनसँग तीन कारण थिए । अरुण तेस्रो परियोजना ठूलो र जटिल भएको भन्दै नेपालसँग त्यसको व्यवस्थापन गर्ने क्षमतामा प्रश्न उठाएका थिए उनले । त्यसैगरी उनले सरकारी खर्च र विद्युत् महसुल वृद्धि जस्ता चुनौतीपूर्ण निर्णयमा नेपालले सहयोग दिन नसक्ने सङ्केत गरेका थिए । उनले उठाएको तेस्रो विषय थियो, परियोजना निर्माणमा ढिला हुँदा तीनदेखि चार करोड डलरको लागत बढेको छ र त्यो खर्च जुटाउन कठिन छ । विश्व बैंकका अध्यक्ष वेल्फसनको त्यही एउटा फोनकल र प्रेस विज्ञप्तिसँगै २०४३ मा सुरु भएको अरुण तेस्रो निर्माण गर्ने योजनाको नौ वर्षपछि अवसान भयो । पञ्चायतमा सुरु भएको, प्रजातन्त्र स्थापनापछि पनि तत्कालीन प्रधानमन्त्रीद्वय कृष्णप्रसाद भट्टराई र गिरिजाप्रसाद कोइरालाले अघि बढाएको परियोजनाको अवसान यसरी भयो ।
माथि उल्लेख भएका विवरण देखाइएको मात्र हो कारणचाहिँ अर्कै थियो । विश्व बैंकले परियोजनाबाट हात झिकेपछि एनजीओ र आइएनजीओमा उत्साह थियो, तर निर्णयको विरोधमा उत्रने वा समर्थन गर्ने धरमरमा रह्यो सत्ताको नेतृत्व गरिरहेको एमाले । कारण थियो यो परियोजनाको अवसान गराउनुमा एमालेको जति महत्वपूर्ण भूमिका थियो, त्यति ’एक्टिभिस्ट’ को पनि थिएन । अरुण तेस्रोका लागि १७ कात्तिक २०५१ एउटा महत्वपूर्ण दिन थियो । विश्व बैंकले प्रस्ताव गरेको परियोजनालाई नेपाल सरकारले स्वीकृत गरिसकेको थियो । परियोजनालाई अघि बढाउन दिने विषयमा १७ कात्तिकमा वासिंगटन डिसिमा विश्व बैंकको बोर्ड बैठक बस्दै थियो । तर, विश्व बैंकको बोर्ड बस्नुभन्दा १७ दिन अघि नेपालमा त्यस बेलाको प्रमुख प्रतिपक्ष दल एमालेका महासचिव थिए माधवकुमार नेपाल । उनले १ कात्तिक २०५१ का दिन विश्व बैंकका अध्यक्ष प्रेस्टनलाई अरुण तेस्रो परियोजना स्वीकृतिका लागि सुरु गरिएको प्रक्रियामाथि प्रश्न उठाउँदै एउटा पत्र लेखे । त्यसमा १) परियोजनाका विषयमा आवश्यक कागजात र सूचना नहुँदा यो विषयका बारे संसमा परिणाममुखी छलफल हुन सकिरहेको छैन । २) यस्तो विवादित परियोजनामा अहिलेको सरकारले प्रतिबद्धता जनायो भने पनि भोलि हामी निर्वाचित भएर आएमा पुनरवलोकन गर्नेछौँ । त्यसै बेलाको रिपोर्टअनुसार माधव नेपालले लेखेको पत्रले नेपालदेखि वासिंगटन डिसीसम्म हलचल मच्चायो । यही पत्रका कारण विश्व बैंकले कात्तिक १७ गते बोलाएको बोर्ड बैठकमा अरुण तेस्रोको एजेण्डा राखिएन । त्यसपछि विश्व बैंकले यस्ता झमेलामा नपर्ने विचार बनायो र यसबाट हात झिक्यो । अरुण अवसानको मूख्य कुरा उमालेको त्यो पत्र नै थियो जसले देशलाई अढाइ दशक पछि पा¥यो ।

 

 

 

 


प्रतिक्रिया पठाउनुहोस्

Massage sent -  awaiting for approval

   
सहकारी–कृषि
कर्पोरेट
अन्तर्वार्ता

ठग विपेन्द्रराज बतासबाट ठगिएका पहारी र श्रेष्ठको प्रश्न : मुद्दा दर्ता हुँदा पनि कास्की प्रहरीले किन पक्रिएको छैन ?

बतासजीसँग हाम्रो ५/६ वर्ष पहिलेदेखि चिनजान हो । हामीले पोखरामा होटल सिम्रिक बिक्रीमा छ भन्ने कुरा दाजु–भाइले थाहा पाएपछि त्यो लिन इच्छुक भयौँ । त्यो होटल रामकृष्ण देवकोटाको नाममा थियो । उहाँलाई हामीले बैना ग-यौँ । पाँच महिनासम्म त्यो हामीलाई पास गरेर दिन सक्नुभएन । विपेन्द्रराज बतासले टोप बहादुर परियारबाट जग्गा लिनुभएको...

जनकराज पहारी, दालप्रसाद श्रेष्ठ
कार्टून
cartoon

भिडियो
cyberlink adds

हाम्रो बारेमा

आर्थिक दैनिक चाहना पब्लिकेसन प्रा.लि.द्वारा प्रकाशित पूर्ण आर्थिक दैनिक पत्रिका हो ।

सम्पर्क

Chahana Publication (Pvt.) Ltd. , Aarthik National Daily (Aarthik Rastriye Dainik)

Setodewal Marg, Kupondole, Lalitpur

Tel : +977-1-5554236

Fax : +977-1-5523181

Email : aarthik.dainik@gmail.com

Marketing Email : marketing.arthikdainik@gmail.com