प्रदेश नम्बर २ लाई कृषि राज्य घोषणा गरी उब्जाउ जमिन कृषि कार्यमा मात्रै प्रयोग गरियो भने मुलुक समृद्ध हुन सक्छ

दिपक शाक्य वीरगञ्जको लागि मात्र नभई प्रदेश नम्बर २ कै लागि नयाँ नाम भने पक्कै पनि होइन । स्व. गोपालबहादुर शाक्य र देवामाया शाक्यको कोखबाट जन्मेका तीन जना छोरामध्येको कान्छो छोरा हुन् प्राध्यापक डा. दीपक शाक्य । २०३३ सालमा वीरगञ्जको माइस्थान विद्यापीठबाट एसएलसी उत्तीर्ण गरेका शाक्यको जन्म २०१७ साल चैत २० गते भएको हो । मगद विश्वविद्यालय गया, भारतबाट पीएचडी गरेका डा. शाक्यले पढ्ने क्रममा आफू शिक्षक बन्छु भनेर कहिले नसोचेको अनुभव सुनाए । सुरुमा डाक्टर वा इन्जिनियर बन्ने सोच राखेका उनले एसएलसीपश्चात् पारिवारिक अवस्थाका कारण व्यवस्थापन सङ्काय पढे । उनले भने, व्यवस्थापन सङ्काय पढ्ने बेलामा पनि म्यानेजर बन्ने सोचेको थिए । तर शिक्षण पेशामा लागेर त्यसैबाट आज यहाँ पुगेको कुरा उनले बताए ।

२०४३ सालदेखि ठाकुरराम बहुमुखी क्याम्पसमा पढाउँदै आइरहेका डा. शाक्य विगत १७÷१८ वर्षयता वीरगञ्जमा वीरगञ्ज पब्लिक कलेजको नामले निजी विद्यालय सञ्चालन गरेर व्यवस्थापन संकायतर्फ प्रदेश नम्बर २ मै उत्कृष्ट गर्न समेत उनको कलेज सफल भएको छ । डा. शाक्य व्यवस्थापन सङ्काय सँगसँगै कृषिमा आधारित प्रदेश नम्बर २ मा कृषिसँग सम्बन्धित इन्स्टिच्युट, कलेज पनि सञ्चालन गर्ने तयारीमा लागेको बताए । उनै प्राध्यापक डा. दिपक शाक्यसँग आर्थिक दैनिकका लागि सन्तोष पौडेलले कृषि क्षेत्रसम्बन्धी गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश :

नेपाल कृषि प्रधान देश भए पनि हालसम्म कृषि उत्पादनमा आत्मनिर्भर बन्न नसक्नुको कारण के होला ?

नेपाल कृषि प्रधान देश भए पनि कृषि प्रधानलाई नारामा मात्रै सिमित राख्यौँ । कृषिलाई कहिल्यै पनि प्राथमिकतामा राखेर अगाडि बढ्न सकेनौँ, जसका कारण कृषिमा धनी भए पनि यसको उत्पादन र उपभोगमा हामी पछाडि परेका छौँ ।

कृषि क्षेत्रको विकासको लागि स्थानीय, प्र्रदेश र संघीय सरकारले के–कस्तो नीति, योजना अथवा अख्तियारी ल्याउनु अहिलेको आवश्यकता हो ?

ब्राजिल, अमेरिका कृषिमा चार प्रतिशत प्रधान देश हो । तर उनीहरूले कृषि उत्पादनलाई अर्काे देशमा पनि बिक्रीवितरण गर्ने गर्दछन् । तर हामीकहाँ साढे १७ प्रतिशत खेतियोग्य जग्गा छ । जसमा ४०/५० प्रतिशत कृषिमा आधारित छौँ । जुन पहिला ८० प्रतिशत भन्थ्यौँ । कृषिको यति सम्भावना हुँदाहुँदै पनि हामी ८० प्रतिशत जति खाद्यान्न बाहिरबाट आयात गर्छाैँ । यसको मुख्य कारण कृषिलाई हामीले समयसापेक्ष आधुनिकीकरण गर्न सकेनौँ । २१औँ शताब्दीमा पनि हामी कोदालो र हलोले कृषि पेशा गर्दै आइरहेका छौँ । समयसापेक्ष यसलाई कसरी परिवर्तित गरेर अगाडि बढ्ने भन्ने बारे योजना बनाउनु एकदमै आवश्यक छ ।

पहिला हामी एक खेतमा एक/दुई बाली मात्रै गर्थ्यौं तर अहिले ४/५ बाली गर्नेगरेका छौँ । तर यो रूपान्तरणतिर हामी कहिल्यै पनि लागेनौँ । मुख्यतः प्रदेश नम्बर २ को आठवटै जिल्ला पूर्णरूपमा कृषिमाथि भर परेको छ । त्यस कारण प्रदेश नम्बर २ को सरकारले कृषिलाई नै पहिलो प्राथमिता दिनुपर्छ । भारतको हरियानाजस्तै यो प्रदेशलाई पनि कृषि राज्य घोषणा गर्नु प-यो । नसके पनि बारा, पर्सा र रौतहटलाई कृषि जिल्ला घोषणा गर्नु पर्छ । त्यसमा कृषि व्यवसायको आधुनिकीकरणको एउटा उदाहरण बनाएर खोजअनुसन्धान गरी यसको सुरुवात गर्नु पर्छ । सुरुदेखि नै प्रदेशमा नीति, योजना बन्दा मैले आवधारणा राख्दै आइरहेको छु । तर जहिले पनि कृषिलाई बेवास्ता गरेर उद्योगधन्धामा मात्रै ध्यान दिने गरेकोले हामी दिनप्रतिदिन कृषिमा कमजोर हुँदै गइरहेका छौँ ।

अहिलेको आधुनिकतासँगै कृषकले कम लगानीमै बढी उत्पादन गर्नसक्ने के–कस्ता प्रविधि भित्र्याउनु पर्ला त ?

प्रदेश नम्बर २ कृषिमा आधारित प्रदेश भए पनि न एउटा कृषिसँग सम्बन्धित कलेज छ, न कुनै इन्स्टिच्युट नै । अहिले पनि १७/१८ गाउँका किसानहरू एउटा जेटीएमा निर्भर छन् । नेपालको औद्योगिक क्षेत्र वीरगञ्ज सहरमा दिनहुँ किसानहरू मजदुरी गरी कमाएको ४० प्रतिशतको लगानीले कृषि बीज भण्डारबाट बीउबिजन खरिद गर्नमा खर्च गर्छन् र कति खाद्य, मल मिलाउने वा छर्ने भन्ने बारे जानकारी पनि त्यही ठाउँबाट लिई कृषि कार्य गर्नेगरेको देखिन्छ । तसर्थः यो अनुपातमा हामी कृषि कार्य गर्दै छौँ । सामान्य जानकारीअनुसार हामी एउटै खेतीमा ३/४ बाली खेती गर्न सक्छौँ ।

बाली लगाउनेदेखि काट्नेजस्ता विभिन्न नयाँ प्रविधिहरू आइसकेका छन् । त्यसलाई कसरी लागू गरी सदुपयोग गर्ने र कुन बेलामा कुन खेती कसरी गर्ने भने महत्वपूर्ण हुन्छ । जस्तैः धानबालीसँगै रहरको दाल रोप्ने, धानबाली सकेपछि सिजनल तरकारी र गेहुसँगसँगै मुसुरो र अन्य विभिन्न तरकारी बाली लगाइने गरिन्छ । मुख्यतः यसलाई गोड्ने कसरी ?, मल कसरी दिने ? यो प्रविधि बारे जानकारी भयो भने अहिले एउटै खेतीमा ३/४ बाली गर्न सकिन्छ । त्यस्तै जमिनको गुणस्तर हेरी मल दिइयो भने जुन जमिनबाट ५० मन धान उत्पादन हुन्छ, त्यहाँबाट दुई सय मन धान उब्जाउन सकिन्छ ।

जस्तैः पहाडमा एउटा रातो मूला दुई किलोको हुन्छ भने तराईतिरको मूला एक/दुई कानवा (पाउ) मात्रै हुन्छ । त्यस्तै पहाडतिरको फर्सी ४/५ केजीको हुन्छ भने हाम्रो ठाउँको १/२ केजीको मात्रै हुन्छ । यसअनुसार एउट किसानले २ केजी मूलाको १५/२० रूपैयाँ पाइरहेको छ भने अर्काे किसान २ कानवा (पाउ)को दुई रूपैया मात्रै पाइरहेको छ । यसरी एउटाको उत्पादन र मूल्य पनि बढी भयो नि । यो कसरी भयो ? कृषि प्राविधिको देन हो । त्यसकारण कृषि प्रविधिमा यो प्रदेश धेरै नै पछाडि छ । हामीले कृषकहरूलाई अहिलेको आवश्यकताअनुसारको प्रविधि उपलब्ध गराउन सकेका छैनौँ ।

त्यस्तै उन्नत जातको बिउबिजन, मल, खाद्यको अभावमा पनि यहाँका किसान भारतबाट मल, खाद्य किनेर ल्याउनुपर्ने बाध्यता हुन्छ । त्यो बीउबिजन गुणस्तर छ कि छैन भन्ने बारे हामीलाई थाहा पनि हुँदैन् । त्यस्तै बाली लगाएको किसानले सिंचाईको अभावमा आर्थिकरूपले कमजोर भई ३/४ बाली लगाउन सक्दैन र लगाएको बाली पनि सिंचाई पम्पिङ सेट, बाली काट्ने मजदुरजस्ता कुरामा लगानी गर्नै पर्ने हुन्छ । तर यहाँको किसानहरूको आर्थिक स्थिति धेरै नै कमजोर भएको हुनाले पनि यसमा लगानी गर्न नसकेर किसान मर्कामा परेका छन् । यस कारण पनि हाम्रो उत्पादन घटिरहेको छ ।

प्रदेश नम्बर २ कृषिमा आधारित प्रदेश भए पनि यहाँका कृषकहरू कृषि पेशा छोडेर अन्य पेशामा लाग्ने गरेको देखिन्छ नि ? के कारण होला ?

कृषिप्रति प्रदेश सरकारको कुनै आकर्षित नीति नभएर नै कृषकहरू कृषि पेशा छोडेर अन्य पेशातर्फ पलायन हुँदै गइरहेका छन् । भारतको पञ्जाब, हरियानामा पनि पहिला कृषिबाट मानिस पलायन हुँदै गएका थिए । तर ‘जय जवान, जय किसान’को नारा जब आयो र हरियानालाई कृषि राज्य घोषित गरेर किसानहरूलाई बाटोघाटो, ऋण, सुरक्षा, सम्मान सबै दिएपछि त्यहाँका कृषकहरू आकर्षित भए अनि त्यहाँबाट कृषि उत्पादन फस्टाउँदै गयो । तर प्रदेश नम्बर २ मा किसानलाई आकर्षित गर्ने कुनै पनि किसान नीति छैन । कृषि प्रधान नारामा मात्रै सीमित रहेको देखियो ।

अहिलेको समयमा किसानको उत्पादित भूमि मरुभूमिको दिशातर्फ परिवर्तित हुँदै गइरहेको अवस्था छ । हामी भन्छौ, हामी तराईमा छौँ, तराई भनेको कृषि उब्जनीको भूमि हो तर सबैभन्दा बढी उत्पादन हुने जमिन दिनानुदिन बालुवामा परिणत हुँदै गइरहेको छ, जुन राज्य र देशको लागि धेरै नै चिन्ताको विषय हो । कारण एउटा बाटो बनेको ठाउँको सबै जग्गा प्लटिङ भएर व्यवसायीकरण भइरहेको छ । किसानहरूसँग सस्तोमा जमिन किनेर भूमाफियाहरू प्लटिङ गरेर बेच्न गरिरहेको सबैलाई जानकारी भएकै कुरा हो ।

त्यसतै ठूलाठूला उद्योगी व्यापारीहरू पनि व्यापार व्यवसाय सञ्चालनको लागि आवश्यकताभन्दा बढी जग्गा खरिद गरेर लाइन ओगटिरहेका छन् । एक विगहामा फ्याक्ट्री खोल्ने अनि ५ विगहा जमिनलाई उत्पादनहीन बनाएर राख्नेजस्ता रवैयाले पनि उब्जाउ जमिन दिनप्रतिदिन खण्डहर बन्दै गइरहेको अवस्था छ । तसर्थ प्रदेश नम्बर २ लाई कृषि राज्य घोषणा गरी किसानका उब्जाउ जमिनलाई कृषि उत्पादनमा मात्रै प्रयोग गर्नुपर्छ । उत्पादन हुन नसक्ने ठाउँमा मात्र उद्योगधन्दा, कलकारखाना खोल्नुपर्छ ।

प्रदेश नम्बर २ लाई कृषिमा आत्मनिर्भर बनाउन के गर्नुपर्छ ?

हिमालदेखि तराईसम्म हाम्रो देशमा समुद्र र मरुभूमि छैन । तराई भनेको अन्नको भण्डार हो । आजभन्दा २० वर्ष अगाडि नेपालबाट उत्पादित चामल, दाल, तरकारी भारत, श्रीलंका, बंगलादेशमा पठाउने गर्थ्यौं तर अहिले ९० प्रतिशत दाल, चामल, तेलजस्ता अर्बाै रूपैयाँको खाद्यवस्तु अन्य देशबाट भित्र्याउनु परिरहेको छ । विदेशमा बिक्री गरिने हामी आज किन विदेशबाट खरिद गरिरहेका छौँ ? तसर्थ कृषिलाई हामीले कहिले पनि प्राथमिकतामा नराखी नारामा मात्रै सीमित राख्यौँ । आज नेपालमा ७/८ वटा औधोगिक क्षेत्र छ तर कृषि क्षेत्र एउटा पनि छैन ।

आज पनि तराईका किसानहरू आकासे पानीको भर परी कृषि कार्य गर्ने गर्छन् । जब कि तराईमा एक सय फिट गहिरो पाइप हाल्यो भने त्यहाँबाट पानी आउँछ । यदि कुनै ठाउँमा एउटा पम्पिङ सेट लगाइदियो भने त्यो ठाउँमा पानी फालाफाल हुन्छ । त्यस्तै गाउँगाउँमा जोड्ने बाटो, बत्ती, सञ्चारका सुविधाहरू छैन । कृषि प्रविधि पनि पुरानै रहेको र बजार व्यवस्थापन नभएर पनि कृषकले उत्पादन गरेको खाद्यवस्तु बाटोमै फालफाल भएको विगतको दिनमा देखिएकै कुरा हो । कृषकले पसिना बगाएर उत्पादन गरेको तरकारी प्रतिकेजी ५ रूपैयाँका दरले बेच्छन् भने त्यही तरकारी दलालले खरिद गरी प्रतिकेजी २० रूपैयाँको दरले बिक्रि गरिरहेको हुन्छन् । एक त किसानले परिश्रमको फल पनि पाएनन्, अर्काे उत्पादित वस्तु बिक्रिवितरण गर्ने सुविधा पनि हुँदैन् ।

कृषकले पनि व्यापारीहरू जस्तै १२/१५ प्रतिशतको दरमा ऋण लिने गर्छन् । माछा पालन, कुखुरा पालनजस्तामा केही सहुलियत दिने सरकारको नीति त छ तर किसानहरूले ऋण पाउँन सकेका छैनन् । पानी, असिना पर्दा किसानको उत्पादन नष्ट भएर जाने सम्भावना भएको हुनाले कृषि गर्न चुनौती पनि त्यतिकै रहेको छ । तर यसलाई नियन्त्रण गर्न कृषि इन्सुरेन्सको व्यवस्था कहाँ छ ? अतः किसानको उत्पादन बढाउन जमिनलाई छुन नीति ल्याएर अनुभूति र लागू गराउन सकेको छैनांँ । त्यस कारण धैरै किसानहरू कृषि पेशाबाट पलायन भएर अन्य पेशामा गइरहेका छन् ।

तराईका युवाहरू प्रायः किसानकै छोरा छोरी भए पनि पढेर जागीर खाने कार्यतर्फ मात्र ध्यान दिएको देखिन्छ । जब कि अधिकांश युवा/विधार्थीहरूलाई खेतीयोग्य जग्गा जमिन पर्याप्त भएकै हुन्छ । तर कृषिलाई उनीहरूले व्यापार ठान्ने न त सोच नै छ, न त कृषिलाई आधुनिकीकरण गर्ने सरकारको कुनै नीति नै छ । खेतीपाती गरेर ६ महिना मात्र खान पुग्छ र ६ महिना उनीहरू अन्य काम नै गर्छन् । तसर्थः वर्षभरी काम गरेर उत्पादन गरेको आयले पनि किसानहरू वर्षभरी परिवार पाल्न सक्दैनन् ।

अहिलेको समयमा प्रायः ठाउँमा सिंचाईको अभावले खडेरी हुनुको साथै लगाइएको बालीमा विभिन्न किरा, खरपातले समेत किसानको लगानी बालुवामा पानी खन्याएजस्तै हुनेगरेको वर्षेनी कृषकहरूको गुनासो सुनिने गरिन्छ नि ? यसको दीर्घकालीन उपाय के होला ?

धेरै किसानलाई किटनाशक औषधिको ज्ञान पनि छैन । कृषकहरू बीज भण्डारबाट बीउ, खाद्यमल खरिद गरी त्यहीबाट प्रयोग गर्ने विधिको बारेमा जानकारी लिन्छन् । अलिकति पनि औषधिको मात्रा कम वा बढी भयो भने किसानले लगाएको बाली नष्ट हुन्छ । कृषिसम्बन्धी किटानाषक औषधि हेर्ने व्यवस्थापनको अभाव छ । त्यस्तै यहाँ बिक्रिवितरण हुने खाद्य, मल, बीउबिजन सबै सक्कली नभएर नक्कली पनि रहेको हुन्छ । खडेरी, असिना पानीजस्ता समस्याले किसानको बाली नष्ट भएको बेला उनीहरूको न्यूनतम क्षति व्यहोर्ने पनि सरकारको कुनै व्यवस्था छैन् ।

उद्योग, कलकारखाना वा गाडीमा आगो लाग्यो भने इन्सुरेन्सले खर्च व्यहोर्ने गर्छ भने किसानको बालीनालीमा क्षति भएमा पनि किसानलाई सरल र सुलभरूपमा कृषि बीमाको अवधारणा ल्याउन पर्छ, जुन हामीकहाँ छैन । किसानको जमिन किसानले मात्रै बेच्ने र त्यो जमिनमा प्लटिङ गर्न नदिई कृषि र कृषिसँग सम्बन्धित मात्र उद्योग तथा कलकारखाना खोल्ने, कृषकले उत्पादन गरेको बालीलाई बिक्रिवितरण गर्न उचित बजारको पनि व्यवस्था मिलाई सस्तो र सुलभ दरमा ऋण उपलब्ध गराउने बैंक र बीमाको पनि व्यवस्था गर्नु पर्छ । त्यस्तै युवाहरूको आकर्षण बढाउनको लागि कृषि बजारलाई कसरी आधुनिक बजारमा परिणत गर्न सकिन्छ भन्ने बारे पनि व्यवस्थापन गरिनु अति नै आवश्यक देखिन्छ । यी यावत कुराको व्यवस्थापन गर्न सकियो भने यो प्रदेश अन्य प्रदेशलाई पनि प्रेरणा दिन सक्ने उदाहरण बन्न सक्छ ।

व्यवस्थापन संकायअन्तर्गत प्रदेश नं. २ कै सबैभन्दा ठूलो कलेज यहाँकै रहेको छ र प्रदेशमा समेत यहाँको कलेज उत्कृष्ट गर्न सफल भएको छ । यहाँ आफैं शिक्षा विज्ञ भएर पनि कृषिसँग सम्बन्धित कलेज स्थापना गर्न किन चुक्नुभएको छ त ?

यससम्बन्धी त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग कुरा गरेको छु । कम्तीमा हामीलाई कृषि व्यवस्थापन आफैँले पाठ्यक्रम बनाएर चलाउन पाउने अधिकार पनि दिनुपर्छ । हामीले क्यामपस चलाएको २० वर्ष भइसक्यो र उत्कृष्टता हासिल पनि गरेका छौँ तर अहिले बल्ल त्रिविबाट बीबीएको स्वीकृति पाएका छौँ, अनि कृषिको के कुरा गर्ने । अहिले पनि काठमाडौँबाट नै त्रिविको अनुमति लिनुपर्ने हुन्छ । प्रदेश सरकारले यसको अनुमति दिनु प-यो नि । हामी (शिक्षा) भनेको राज्यलाई परिवर्तन गर्ने माध्यम हो र यो माध्यमलाई प्रयोग र उपयोग राज्यले गर्नु पर्छ । राज्यसँग सहकार्य गरेर अहिले पनि म अगाडि जान तयार छु ।

विज्ञहरूको विचारअनुसार राज्यले नीति र कार्यक्रम ल्यायो भने हामी राज्यसँग हातोमालो गरेर प्रदेश नम्बर २ लाई नमुना प्रदेश बनाउनको लागि तत्पर छौँ । मेरो कलेज व्यवस्थापन संकायअन्तर्गत भएकोले कृषि व्यापारलाई कसरी उत्पादन गर्न सक्छौँ ? कसरी बजारीकरण गर्न सक्छौँ भन्ने कुरामा हामी विस्वस्त छौँ । त्यस कारण राज्यले हामीजस्तालाई उपयोग गर्ने नीति र योजना ल्याउनु प-यो ।

जस्तै, वीरगञ्जमा कृषि इन्स्टिसच्युट खोल्नुछ भने यहीँ सिटीईभीटी हुनुप-यो । अहिले एग्रिकलचर युनिभर्सिटी चितवनलाई दिएको छ । तर त्यहाँबाट हामीले सम्बन्धन माग गर्नै सक्दैनौँ । त्यस कारण राज्यले कृषि कलेज, इन्स्टिच्युट खोल्ने नीतिगत नियमसहित किसानको भलो हुने नीतिगत योजना ल्याउनु पर्छ र त्यसअनुसारको कार्य गर्न वातावरण सृजना गर्नुपर्छ । सरकारले कृषिलाई प्राथमिकता दिएर नीतिगतरूपमा किसान र किसानको हितलाई अगाडि बढाएर राख्यौँ भने अरु प्रदेशभन्दा उत्कृष्ट र अरुको प्रेरणादायी बन्न यो प्रदेश सफल हुन सक्छ ।

पर्सा, बाराका किसान नगदेबाली उखु खेतीतर्फ बढी आकर्षण भएको देखिन्छ । तर कृषकले उत्पादन गरेको बाली समयमा बिक्रीवितरण नभएर र बिक्री भएको बालीको भुक्तानी समयमा नपाएर बेलाबेलामा किसानले पीडा खेप्नु परेको विगतको दिनमा देखिन्छ नि ? यो समस्याको निराकरणको उपाय के होला ?

भारतमा सरकारले किसानलाई पहिले पैसा दिन्छ वा भुक्तानी गर्छ । अनि मात्र उखु काटेर किसानले बिक्री गर्ने गर्छन् । त्यहाँको किसान अहिले गदगद छन् । उत्तर प्रदेशमा किसानको उखुको भाउ सरकारले बढायो । किसानको बाली समयमा किन्ने, भुक्तानी पनि दिने कति राम्रो नीति ल्याएको छ । तर हाम्रो देशमा एक त कृषकलाई उखु खेती गर्न अप्ठ्यारो हुन्छ । त्यसमा पनि मुल्य बढाऊ, समयमा मूल्य पाएन, उखु सुक्यो जस्ता विभिन्न कुराको समस्याले जहिले पनि चिनी कारखाना र किसानबीच विवादै हुन्छ ।

प्रदेश नम्बर २ मा कृषिमा आधारित ठूलठूला उद्योग, कलकरखाना धरासयी गइरहेका छन् । जनकपुर चुरोट कारखाना, वीरगञ्ज चिनीमिल कारखाना र कृषि औजार कारखाना खास गरी प्रदेश नम्बर २ को मेरुदण्ड हो । धनुष, सप्तरी, सर्लाहीतिरका भूमि धान उत्पादनभन्दा पनि सुर्तीको लागि राम्रो ठाउँ थियो । चुरोट कारखाना बन्द भएपछि जति पनि खेतमा सुर्ती रोपिन्थ्यो त्यो खेत अहिले सुख्खा छन् ।

विगत लामो समयदेखि वीरगञ्जको कृषि औजार कारखाना बन्द भएर हालसम्म सञ्चालन हुन नसक्नुको कारण के होला ?

कुनै समयमा कृषि औजार कारखाना नेपालकै सबैभन्दा नाफामुखी औजारको रूपमा थियो । त्यसले गरेको उत्पादन धेरै नै राम्रो थियो । तर समयअनुसार कृषिमा पनि परिवर्तन भयो । थ्रेसरदेखि कटानी, रोपाइँजस्ता विभिन्न आधुनिक प्राविधिको विकास भइसकेको छ । अब कृषि औजार कारखानाको पहिलाकै हँसिया, बेल्चा हथियारको प्रयोग गरी उत्पादन गरेर चल्छ त ? आधुनिकतासँगैको प्राविधि बनाउनु प-यो नि त ।

यो कारखाना सञ्चालन भइदिए कृषि क्षेत्रमा के–कस्तो परिवर्तन हुन सक्छ ?

कृषि औजार कारखानालाई अहिले पनि सञ्चालनमा ल्याउन सकिन्छ । आफैँले नगरे पनि भारतको ठूलठूला कम्पनीहरू कृषि औजारको उत्पादन गर्छन् । थ्रेसर, ट्रयाक्टरदेखि दाउने, रोप्नेजस्ता मेसिन बनिसकेका छन् । उनीहरूसँग सहकार्य गरेर यो मेसिनको उत्पादन नेपालमै ग-यो भने सस्तो र सुलभ दरमा हामीले किसानलाई दिन सक्छौँ । हामी त्यही कृषि औजार कारखानालाई चाहिने कुरामा त्यसरी नै रूपान्तरण गरेर विकास गर्न सक्छौँ । जसले किसानलाई धेरै फाइदा भएर धेरै ठाउँमा कृषिसम्बन्धी सानो पोलिटेक्निकस इन्स्टिच्युट पनि खोल्न सक्छौँ । जसले बारा, पर्सा र रौतहटका जनतालाई आधुनिक उपकरणबाट कसरी कृषि उत्पादन गर्ने, कसरी बजारीकरण गर्ने भन्ने बारे ज्ञान दिन सकिन्छ । तसर्थः कृषि संस्था खोल्न पाएको खण्डमा कृषि औजार कारखाना र कृषि विकासको लागि ठूलो योगदान हुन सक्छ ।

यो कारखाना सञ्चालन गराउनको लागि कुन–कुन पक्षले के–के भूमिका खेल्नुपर्ने हुन्छ जस्तो लाग्छ ?

कृषि औजार कारखाना, वीरगञ्ज चिनी कारखाना पूर्णरूपले बन्द पनि भएको छैन र खुलेको पनि छैन । न त मर्न सकेको छ न बाँच्न नै । यसमा पनि राजनीतिमाथि राजनीति भइरहेको हुन्छ । एक पक्षले खोल्नुपर्छ भन्छ भने अर्काे पक्षले खोल्न सक्दैन भन्छ । यो भनेको राजनीति कुरा मात्रै हो । तर प्राविधिकरूपले हेर्ने हो भने अहिले भएको मेसिन, औजारबाट कृषि औजार, चिनी मिल कारखाना चल्ने छैन । सञ्चालन नै गर्नुछ भने आधुनिक कारखाना सञ्चालन गर्नु पर्छ । यही मेसिन चलायो भने उत्पादनभन्दा लगानी नै बढी हुन्छ । आजकाल सानो–सानो चिनी कारखानाले त्योभन्दा कम लागतमा बढी उत्पादन गर्ने भइसकेका छन् । त्यस कारण त्यो संरचनालाई देखाएर खोल्छु भन्नु हुँदैन् ।

कुनै पनि कारखाना सञ्चालन गर्नको लागि सबैभन्दा पहिला संरचना राखेर त्यसअनुसारको बजेटको लागनी गर्नु पर्छ । त्यस कारण विज्ञहरूसँग समन्वय गरी आधुनिक तरिकाले यो कारखाना सञ्चालानमा ल्याउन लाग्नु पर्छ । हचुवाको बलमा खोल्नु भनेको बालुवामा पानी खन्याएजस्तै हुन्छ । किसानले उत्पादन गरेको उखुको व्यवस्थापनको लागि कृषि औजार कारखाना, चिनीमिल कारखाना खोल्नु पर्छ । अब चिनीमिल खाराखाना खेल्नको लागि कस्तो कारखाना र कुन ठाउँमा खोल्ने र कसरी व्यवस्थापन गर्नेतर्फ पूर्ण योजना बनाएर त्यसलाई सञ्चालन गर्ने नीतितर्फ लाग्यौँ भने त्यो चल्छ । सरकारलाई चिनीमिल कारखाना खोल्नु छ भने त्यहीँ खोल्न जरुरी छैन । त्यो त अर्बाैँको सम्पत्ति भइसकेको छ । यसको आधा लगानीमा पर्साको ग्रमीण भेगमा आधुनिक कारखाना खोल्न सक्छौँ ।


सहकारी–कृषि
कर्पोरेट
अन्तर्वार्ता

‘भ्रमण वर्ष २०२० बाट गुणात्मक पर्यटनमा जोड दिई पर्यटकको संख्यामा वृद्धि गर्न सक्छौं’

सरकारले २०७४ साउन २९ गते ‘नेपाल भ्रमण वर्ष २०२०’ मनाउने घोषणा गरेको थियो । भ्रमण वर्षमा २० लाख पर्यटक नेपाल भित्र्याउने सरकारको लक्ष्य रहेको छ । सरकारले भ्रमण वर्षको सन २०२० मा २० लाख पर्यटक नेपाल भित्र्याउने लक्ष्य...

बच्चु श्रेष्ठ पर्यटन व्यवसायी तथा पर्यटन परामर्शदाता
कार्टून
cartoon

भिडियो
cyberlink adds

हाम्रो बारेमा

आर्थिक दैनिक चाहना पब्लिकेसन प्रा.लि.द्वारा प्रकाशित पूर्ण आर्थिक दैनिक पत्रिका हो ।

सम्पर्क

Chahana Publication (Pvt.) Ltd. , Aarthik National Daily (Aarthik Rastriye Dainik)

Setodewal Marg, Kupondole, Lalitpur

Tel : +977-1-5554236

Fax : +977-1-5523181

Email : aarthik.dainik@gmail.com

Marketing Email : marketing.arthikdainik@gmail.com