Techie IT
आजको आर्थिक दैनिक

Aarthik Dainik

An Economic Newsportal

गृहपृष्ठविचार / ब्लगआर्थिक विकासमा यस्ता छन् नेपालका चुनौतीहरू

आर्थिक विकासमा यस्ता छन् नेपालका चुनौतीहरू


काठमाडौं । नेपाल भूपरिवेष्ठित राष्ट्र हो । यही कारण पनि नेपालले आर्थिक, सामाजिक, शैक्षिकलगायतका सबै क्षेत्रको विकासमा निकै नै ठूलो चुनौतीको सामान गरिरहेको छ । विशेषगरी भौगोलिक विकटताले पूर्वाधार, सडक क्षेत्रको विकास कमजोर गराएको छ । प्रचुर सम्भावना र समृद्ध सांस्कृतिक सम्पदाको बाबजुद, नेपाल यसको विकास र विकासमा बाधा पु¥याउने विभिन्न आर्थिक मुद्दाहरूसँग संर्घष गरिरहेको छ । यस लेखमा हामी ऐतिहासिक सन्दर्भ र समकालीन चुनौतीहरू दुवैको खोजी गर्दै नेपाली अर्थतन्त्रको कमजोरीमा अन्तर्निहित प्रमुख कारकहरूमा ध्यान दिनेछौं ।

ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
नेपालको वर्तमान आर्थिक अवस्था बुझ्नका लागि यसको ऐतिहासिक सन्दर्भलाई विचार गर्नु आवश्यक रहेको छ । सन् २००८ सम्म नेपाल एउटा राज्य थियो, जब यो संघयि लोकतान्त्रिक गणतन्त्र बन्यो । देशले सन् २००६ मा समाप्त भएको एक दशक लामो माओवादी विद्रोहसहित विभिन्न राजनीतिक परिवर्तनहरूको सामना गरेको छ । यी राजनीतिक परिवर्तनहरूले आर्थिक स्थिरता र विकासमा गहिरो प्रभाव पारेको छ ।

नेपाली अर्थतन्त्रले सामना गर्ने मुख्य चुनौतीहरू
भौगोलिक बाधाहरूः पहाडी भूभाग र जमिनले घेरिएको सिमानाले विशेषता भएको नेपालको भूगोलले व्यापार, पूर्वाधार विकास र कनेक्टिभिटीका लागि महत्वपूर्ण चुनौतीहरू खडा गरेको छ । बन्दरगाहहरूमा सीमित पहुँचले समग्र आर्थिक दक्षतालाई असर गर्दै आयात र निर्यातको लागत बढाउँछ ।

पूर्वाधार घाटा
देश सडक, बिजुली र दूरसञ्चारलगायत अपर्याप्त पूर्वाधारबाट ग्रसित रहेको छ । कमजोर पूर्वाधारले औद्योगिक विकास, पर्यटन र कृषि उत्पादकत्वमा बाधा पुर्याउँछ ।

कृषिमा परनिर्भरता
नेपालको अर्थतन्त्र कृषिमा धेरै निर्भर छ, जसले अधिकांश जनसंख्यालाई रोजगारी दिन्छ । यद्यपि, परम्परागत कृषि अभ्यासहरू, आधुनिकीकरणको अभाव र प्राकृतिक प्रकोपहरूको जोखिमका कारण कृषि उत्पादकता निकै नैं कमी रहेको छ । नेपालको अर्थतन्त्रका प्रमुख चुनौतीहरूमा यी सबैभन्दा ठुलो चुनौतीको रूपमा रहेको छ ।

राजनीतिक अस्थिरता
बारम्बार सरकार परिवर्तन र राजनीतिक दलहरूबीच जारी तनावका कारण नेपालको राजनीतिक परिदृश्य उथलपुथलपूर्ण अवस्थामा रहेको छ । यो अस्थिरताले विदेशी लगानीलाई रोकेको छ र नीतिगत निरन्तरता अवरुद्ध भएको छ ।

भ्रष्टाचार र शासनका मुद्दाहरू
नेपालमा व्यापारको विश्वास, लगानी र कुशल सार्वजनिक सेवा प्रदायकलाई असर गर्ने भ्रष्टाचार एउटा महत्वपूर्ण चुनौती हो । कमजोर शासनले यी समस्याहरूलाई अझ बढाइदिन्छ ।

सीमित औद्योगिक विविधीकरण
नेपालको औद्योगिक क्षेत्र अविकसित छ र विविधीकरणको अभाव छ । देश निर्मित वस्तुहरूका लागि आयातमा धेरै निर्भर छ, जसले व्यापार घाटामा योगदान पुर्याउँछ ।

विप्रेषण निर्भरता (रेमिट्यान्स डिपेन्डेन्स)
नेपालको कुल गार्हस्थ उत्पादनको ठूलो हिस्सा नेपाली कामदारले विदेशमा, विशेषगरी खाडी देश र मलेसियामा पठाएको विप्रेषणबाट आउँछ । रेमिट्यान्सले घरको आम्दानीमा योगदान पुर्याउँछ, यसले देशको आम्दानीको बाह्य स्रोतहरूमा निर्भरता पनि प्रतिबिम्बित गर्छ ।

वित्तमा सीमित पहुँच
वित्तमा पहुँच नेपालका धेरै व्यवसाय र उद्यमीहरूका लागि चुनौती बनेको छ । ब्याङ्किङ क्षेत्र अपेक्षाकृत सानो र रूढीवादी रहेको छ । यसले गर्दा व्यवसायहरू, विशेषगरी साना र मध्यम उद्यमहरूलाई ऋण पहुँच गर्न गाह्रो बनाएको छ ।

आर्थिक वृद्धि र विकासका प्रयासहरू
यी चुनौतीहरूको बाबजुद पनि नेपालले आर्थिक वृद्धि र विकासलाई प्रवद्र्धन गर्ने प्रयास गरेको छ । पूर्वाधार सुधार गर्न, विदेशी लगानी आकर्षित गर्न र अर्थतन्त्रलाई विविधीकरण गर्न पहलहरू गरिएको छ । उदाहरणका लागि सरकारले ऊर्जा उत्पादन बढाउन र लगानी आकर्षित गर्ने माध्यमका रूपमा जलविद्युत् विकासमा ध्यान केन्द्रित गरेको छ ।

पर्यटन पर्याप्त सम्भावना भएको अर्को क्षेत्र हो । नेपालको आश्चर्यजनक परिदृश्य र समृद्ध सांस्कृतिक सम्पदाले यसलाई साहसिक खोज र आध्यात्मिक यात्रीहरूका लागि लोकप्रिय गन्तव्य बनाउँछ । तर राजनीतिक अस्थिरता र अपर्याप्त पूर्वाधारका कारण पर्यटन उद्योगमा बाधा पुगेको छ ।

भविष्यका सम्भावना र सिफारिसहरू
अगाडि हेर्दा नेपालको आर्थिक सम्भावनाहरू मिश्रित छन् । जबकि देशसँग अपार सम्भावना छ, यस सम्भावनालाई अनलक गर्न विभिन्न मोर्चाहरूमा ठोस प्रयासहरू आवश्यक रहेको छ । विशेषगरी नेपालमा पूर्वाधारमा लगानी, विशेषगरी यातायात र ऊर्जा, आर्थिक विकासका लागि महत्वपूर्ण रहेको छ । यसमा सडक सञ्जाल सुधार गर्ने, बिजुलीको पहुँच विस्तार गर्ने र दूरसञ्चार बढाउने काम समावेश छ ।

यसैगरी नेपालको समग्र आर्थिक विकासको लागि लगानी र उद्यमशीलतालाई प्रोत्साहित गर्ने स्थिर र सुसंगत नीतिहरू चाहिन्छ । यसमा भ्रष्टाचारको सामना गर्ने, नियमहरूलाई सुव्यवस्थित बनाउने र पारदर्शी शासन सुनिश्चित गर्ने समावेश छ । विविधीकरण र औद्योगिकीकरण औद्योगिक विविधीकरणलाई प्रोत्साहन र उत्पादन प्रवर्द्धनले आयातमा निर्भरता कम गर्नेछ र रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना गर्नेछ । विकासको लागि नेपालले मानव पुँजी विकासमा पनि प्रभावकारीरूपमा कदम चाल्नुपर्ने देखिएको छ । मानव पुँजी विकासविना कुनै पनि किसिमको विकास कार्य सम्भव हुँदैन । यस अर्थमा पनि विकासको पहिलो सर्त भनेको नै मानव पुँजी विकास हो । अर्कोतर्फ सरकारले शिक्षा र कौशल विकासमा लगानी गर्दा उत्पादकत्व र प्रतिस्पर्धात्मकता क्षमता बढाउनु पर्छ । उच्च मूल्यका उद्योगहरूमा लगानी आकर्षित गर्न दक्ष कार्यबल सरकारले बनाउनुपर्छ । क्षेत्रीय सहयोगलाई पनि सरकारले सुदृढ पार्दै, विशेषगरी भारत र चीनजस्ता छिमेकी देशहरूसँग, व्यापारका अवसरहरू खोल्न र कनेक्टिभिटी सुधार गर्न गर्नुपर्ने आवश्यकता रहेको छ । यी सबै विषयमा सरकारले गम्भीर भए कायम गर्न सकेको खण्डमा नेपालले दिगो आर्थिक विकास र समृद्धिको लक्ष्य सजिलै पूरा गर्न सक्नेछ ।


क्याटेगोरी : विचार / ब्लग
ट्याग : #Page 4

तपाईको प्रतिक्रिया

guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments

0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x