Techie IT
आजको आर्थिक दैनिक

Aarthik Dainik

An Economic Newsportal

गृहपृष्ठविचार / ब्लगनिजी क्षेत्रलाई भीजीएफ र ब्लेन्डिङ फाइनान्सिङ

निजी क्षेत्रलाई भीजीएफ र ब्लेन्डिङ फाइनान्सिङ


काठमाडौं । नेपालको सन्दर्भमा सर्सरी हेर्दा, मुलुकमा दिगो विकास लक्ष्य र योजना र विकास बजेटले परिलक्षित गरेको लक्ष्य हासिल गर्न आन्तरिक स्रोतले मात्र पुग्दैन । नेपालले आधुनिक कर प्रणाली अवलम्बन गरेकाले राजस्वको कुल गार्हस्थ उत्पादनसँगको अनुपात विगतमा २५ प्रतिशत पुगेको र हाल १८ प्रतिशत भए पनि यो मात्र पर्याप्त छैन ।

भाएबिलिटी ज्ञाप फन्डिङ (भीजीएफ) आर्थिकरूपमा सक्षम तर उच्च प्रारम्भिक लागत वा कम राजस्व अपेक्षाका कारण आर्थिकरूपमा सम्भव नहुने पूर्वाधार परियोजनाहरूका लागि सरकार वा अन्य कोष एजेन्सीले उपलब्ध गराएको आर्थिक सहयोगको रूप हो ।

भाएबिलिटी ज्ञाप फन्डिङ (भीजीएफ)को प्राथमिक उद्देश्य परियोजना लागत र राजस्वबीचको खाडललाई कम गरेर त्यस्ता परियोजनाहरूलाई आर्थिकरूपमा सक्षम बनाउनु हो । व्यवहार्यता ग्याप कोषको बारेमा केही मुख्य बुँदाहरू छन् पूर्वाधार परियोजनाहरूः भाएबिलिटी ज्ञाप फन्डिङ (भीजीएफ) सामान्यतया पूर्वाधार परियोजनाहरूजस्तै सडक, राजमार्ग, विमानस्थल, बन्दरगाह, रेलवे, विद्युत् परियोजनाहरू र अन्य सार्वजनिक–निजी साझेदारी परियोजनाहरूमा प्रयोग गरिन्छ । सार्वजनिक–निजी साझेदारीः भाएबिलिटी ज्ञाप फन्डिङ (भीजीएफ) प्रायः सार्वजनिक निजी साझेदारी परियोजनाहरूमा प्रयोग गरिन्छ, जहाँ निजी क्षेत्रले सरकारसँगको सहकार्यमा पूर्वाधार विकासमा लगानी गर्छ ।

सरकारले आयोजनालाई निजी लगानीकर्ताका लागि आर्थिकरूपमा आकर्षक बनाउन भाएबिलिटी ज्ञाप फन्डिङ (भीजीएफ)उपलब्ध गराउँछ ।

उद्देश्यः भाएबिलिटी ज्ञाप फन्डिङ (भीजीएफ) को मुख्य लक्ष्य आर्थिकरूपमा सक्षम तर वित्तीय अवरोधहरूको सामना गर्ने पूर्वाधार परियोजनाहरूमा निजी लगानी आकर्षित गर्नु हो । भीजीएफ प्रदान गरेर, सरकारले पूर्वाधार विकास र सार्वजनिक सेवाहरूमा सुधार गर्ने लक्ष्य राखेको हुन्छ ।

अनुदान तत्वः भाएबिलिटी ज्ञाप फन्डिङ (भीजीएफ) ऋणको सट्टा अनुदान वा अनुदानको रूपमा प्रदान गरिन्छ । यो प्राप्तकर्ताद्वारा तिर्न आवश्यक छैन । भाएबिलिटी ज्ञाप फन्डिङ (भीजीएफ) को अनुदान तत्वले परियोजना विकासकर्तालाई आर्थिक भार कम गर्छ र परियोजनालाई आर्थिकरूपमा सक्षम बनाउँछ ।

छनोट मापदण्डः भाएबिलिटी ज्ञाप फन्डिङ (भीजीएफ)का लागि योग्य परियोजनाहरू सामान्यतया आर्थिक व्यवहार्यता, सामाजिक प्रभाव, रणनीतिक महत्व र निजी क्षेत्रको सहभागिताको सम्भावनाजस्ता पूर्वनिर्धारित मापदण्डहरूमा आधारित छनोट गरिन्छन् । सरकार वा कोष एजेन्सीले परियोजना प्रस्तावहरूको मूल्याङ्कन गर्छ र आवश्यक भाएबिलिटी ज्ञाप फन्डिङ (भीजीएफ)को मात्रा निर्धारण गर्छ ।

प्रशासनः भाएबिलिटी ज्ञाप फन्डिङ (भीजीएफ) सामान्यतया एक तोकिएको सरकारी एजेन्सी वा पूर्वाधार विकासका लागि जिम्मेवार प्राधिकरणद्वारा प्रशासित हुन्छ । एजेन्सीले भाएबिलिटी ज्ञाप फन्डिङ (भीजीएफ) कोषको विनियोजन र वितरणको निरीक्षण गर्छ र समर्थित परियोजनाहरूको प्रगतिको अनुगमन गर्छ ।

जोखिम न्यूनीकरणः भाएबिलिटी ज्ञाप फन्डिङ (भीजीएफ)ले पूर्वाधार परियोजनाहरूसँग सम्बन्धित वित्तीय जोखिमहरूलाई न्यूनीकरण गर्न मद्दत गर्छ, तिनीहरूलाई निजी लगानीकर्ताहरूका लागि थप आकर्षक बनाउँछ ।

सरकारसँग वित्तीय भार बाँड्दा, निजी लगानीकर्ताहरूले आर्थिक वृद्धि र सार्वजनिक कल्याणमा योगदान पुर्याउने परियोजनाहरूमा सहभागी हुने सम्भावना बढी हुन्छ ।

समग्रमा व्यवहार्यता ग्याप फन्डिङले पूर्वाधार विकासलाई प्रवर्द्धन गर्न, सार्वजनिक–निजी साझेदारीलाई बढावा दिन र सामाजिक लाभहरू भएका आर्थिकरूपमा व्यवहार्य परियोजनाहरूमा कोषको अन्तरलाई सम्बोधन गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ ।

नेपालमा लगानीका लागि वित्तीय साधनहरूमा निजी क्षेत्रलाई भीजीएफ र ब्लेन्डिङ फाइनान्सिङ गर्नुपर्नेमा बजेटले र समग्र सरकारको नीतिले सम्बोधन गर्नुपर्छ । निजी लगानी परिचालन गर्न कसरी र किन चाहिन्छ खसगरी पूर्वाधारमा भन्ने सन्दर्भमा सरकारको लगानी र निजी क्षेत्र समेतको सहभागिता हुनुपर्ने देखिन्छ ।

यो स्पस्ट छ कि नेपालमा सरकारले निजी क्षेत्रलाई लगानी गर्न सहयोग गर्नुपर्ने हुन्छ । सरकारको पैसा निजी क्षेत्रलाई किन दिने भन्ने कुरा हुन सक्छ । तर निजी क्षेत्रलाई ब्लेन्डेड फाइनान्सिङ र भीजीएफ आवश्यक छ र सो उपलब्ध गराउनुपर्छ । तर नेपालमा पब्लिकले प्राइभेटलाई विश्वास नगर्ने र प्राइभेटले सरकारलाई विश्वास नगर्ने समस्या छ । भीजीएफ र ब्लेन्डिङ फाइनान्सिङमा जानै पर्छ त्येसको विकल्प छैन । यस सन्दर्भमा भारतको अनुभवबाट नेपालले धेरै सिक्न सक्छ ।

नेपालमा मिश्रित वित्तीय साधनहरूको सम्भावना नेपालमा मिश्रितवित्तको अवधारणा नयाँ होइन । देशमा विगतमा मिश्रितवित्तको महत्वपूर्ण सिद्धान्तलाई मूर्तरूप दिने केही परियोजनाहरू छन् ।

माथिल्लो त्रिशुली एक जलविद्युत् आयोजना उल्लेखनीय उदाहरण हो, किनकि यसले विकास साझेदारका विभिन्न स्रोतहरूबाट करिब छ सय ५० अमेरिकी डलर मिलियन कोषहरू मिसाएको छ । बहुपक्षीय लगानी ग्यारेन्टी एजेन्सीद्वारा प्रायोजकहरूका लागि राजनीतिक जोखिमहरू कभर गर्न एक सय ३५ मिलियन डलरको ग्यारेन्टीहरू पनि प्रतिबद्ध थिए ।

यस एकल परियोजनामा दुवै प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष मिश्रण उपकरणहरू प्रयोग गरिएको छ । त्यस्ता उपकरणहरू अन्य दिगो परियोजनाहरूमा पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ । हालसम्म मिश्रित संरचनाहरू प्रयोग गर्ने अधिकांश परियोजनाहरूमा ठूलो लगानी पोर्टफोलियोहरू छन् । ठूला राष्ट्रिय/अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूबाट प्राप्त रकम उपयोग गर्ने साना आयोजनाहरू (स्थानीयस्तरमा) न पहुँच वा क्षमता हुन सक्छ ।

निजी साझेदारीसम्बन्धी तथा लगानी ऐनमा भायाबिलिटी ग्याप फन्डिङ (भीजीएफ)को व्यवस्था गरिएको छ । भायाबिलिटी ग्याप पूरा गर्ने भनेको पूर्वाधारको क्षेत्रमा निजी क्षेत्रले गर्ने परियोजनालाई आकर्षित तुल्याउन व्यवस्था हो भन्नुमा अत्युक्ति नहोला ।

अर्थ मन्त्रालयमार्फत यसको छुट्टै कोषको कार्यविधि बनाएर यसलाई कार्यान्वयनमा आउने अपेक्षा गर्नु कुनै नौलो कुरा होइन । कस्तो परियोजनाले भीजीएफ पाउँछ भन्ने कार्यविधिले नै स्पष्ट पर्नुपर्छ र पार्छ । तर पूर्वाधारसम्बन्धी परियोजनाचाहिँ हुनैपर्यो । निजी क्षेत्र आफैँले गर्दा सम्भाव्य नहुने तर राज्यलाई समग्र आर्थिक लाभ हुने खालको परियोजनालाई अगाडि बढाउन सरकारमार्फत केही वित्तीय स्रोतको सुनिश्चितता भीजीएफमार्फत हुनुपर्छ ।

साथै, पूर्वाधार लगानीवित्त, ग्रिन इकोनोमी फाइनान्सिङ, इक्विटी फाइनान्सिङ आदि समेत हुन सक्छन् । तर नेपालको सन्दर्भमा संकुचित कारण र अन्य कारण समेत निजी क्षेत्रलाई सजिलै वित्त प्रदान गर्ने स्थितिमा नेपाल नहुन सक्छ । नेपालमा विकास खर्च नै अत्यन्तै न्यून भएको हाम्रो मुलुकमा उपभोग क्षेत्रमा जाने वित्तलाई कृषिलगायत उत्पादनमूलक क्षेत्र, लघु, साना तथा मझौला उद्योग व्यवसाय, महिला तथा समावेशी वित्त बजारको विकासतर्फ आकर्षित गर्नु ब्लेन्डेड फाइनान्सको उद्देश्य नै हो । यसै सन्दर्भमा जलविद्युत्लगायत अन्य नवीकरणीय ऊर्जा विकासमा निजी क्षेत्रको पुँजीलगानी समेतलाई ब्लेन्डेड फाइनान्समा समेटिनुपर्छ ।


क्याटेगोरी : विचार / ब्लग
ट्याग : #Page 4

तपाईको प्रतिक्रिया

guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments

0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x