नयाँदिल्ली, भारतको पहिलो निजी क्षेत्रले निर्माण गरेको ‘अर्बिटल रकेट’ले शनिबार आफ्नो पहिलो उडान सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेको छ । यो विश्वव्यापी अन्तरिक्ष अर्थतन्त्रमा ठूलो हिस्सा हासिल गर्न खोजिरहेको भारतका लागि ठूलो उपलब्धि हो ।
‘स्काईरुट एरोस्पेस’ले निर्माण गरेको विक्रम–१ रकेटले सानो उपग्रहहरूलाई पृथ्वीको सतहबाट दुई हजार किलोमिटर टाढा वा तल्लो कक्षमा पु¥याउने लक्ष्य राखेको छ । यो रकेट शनिबार भारतको श्रीहरिकोटास्थित सतिश धावन स्पेस सेन्टरबाट ठूलो खुशी र जय जयकारबीच प्रक्षेपण गरिएको थियो । ‘हेलो स्पेस, हामी आइपुग्यौँ !’, स्काईरुट एरोस्पेसले एक्समा उडानको सफलतापछि गरिएको पोस्टमा लेखेको छ, ‘विक्रम–१ को परीक्षण उडान–१ ले आफ्नो अभियान पूरा गरेको छ । भारतीय निजी क्षेत्रको पहिलो अर्बिटल प्रक्षेपण सफलतापूर्वक सम्पन्न भएको छ ।’
विक्रम–१ रकेट सात तले भवन बराबरको उचाइको छ र यसले ३५० किलोग्राम (७७१ पाउन्ड) सम्मको भार (पेलोड) बोक्न सक्छ । ‘इन्डियन नेशनल स्पेस प्रमोशन एन्ड अथोराइजेसन सेन्टर’का अध्यक्ष पवन गोएन्काले यो उपलब्धिलाई ‘भारतीय निजी कम्पनीको पहिलो अर्बिटल प्रक्षेपणका लागि अपेक्षा भन्दा धेरै राम्रो’ भएको बताए । प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले यस प्रयासलाई ‘भारतको अन्तरिक्ष यात्रामा एउटा ऐतिहासिक क्षण’ को संज्ञा दिएका छन् ।
‘हाम्रो निजी क्षेत्रको बढ्दो सहभागिताले नयाँ क्षितिज खोलिरहेको छ र नवप्रवर्तनलाई तीव्रता दिइरहेको छ’, प्रधानमन्त्री मोदीले भने, ‘यो उपलब्धिले असंख्य युवाहरूलाई ठूलो सपना देख्न र निडर भएर नवप्रवर्तन गर्न प्रेरित गर्नेछ ।’ यो रकेटले विभिन्न प्रकारका पेलोड बोकेको छ, जसमा ल्याबमा उत्पादित हीरा र अन्तरिक्षको फोहोर हटाउन सक्ने रोबोटिक उपकरणहरू छन् ।
अर्बिटल रकेटले १८ क्यारेटको सानो सुनको रकेट पनि बोकेको छ जसमा भारतीय भौतिकशास्त्री विक्रम साराभाई, सी.भी. रामन र पूर्व राष्ट्रपति तथा प्रख्यात अन्तरिक्ष इन्जिनियर एपीजे अब्दुल कलामका साना मूर्तिहरू छन् । भारतको अन्तरिक्ष महत्वाकांक्षा भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठन (इसरो)को दशकौँको लगानीमा भर परेको छ र पछिल्ला वर्षहरूमा यसले गति लिएको छ ।
करिब ८.४ अर्ब अमेरिकी डलर रहेको भारतको अन्तरिक्ष अर्थतन्त्र सन् २०२० मा निजी क्षेत्रलाई खुला गरेदेखि तीव्र रूपमा विस्तार भइरहेको छ र अहिले यसमा चार सयभन्दा बढी अन्तरिक्ष उद्यमहरू छन् ।
विदेशमन्त्री एस. जयशंकरले सफल प्रक्षेपणपछि भारतको अन्तरिक्ष महत्वाकांक्षा नयाँ उचाइमा पुगेको बताए । सन् २०२३ को अगस्टमा रूस, अमेरिका र चीनपछि चन्द्रमामा मानवरहित यान सफलतापूर्वक अवतरण गर्ने भारत चौथो देश बनेको थियो । इसरोका पूर्वअध्यक्ष के. शिवनले अन्तरिक्ष उद्यमहरूको कामको प्रशंसा गर्दै यो क्षेत्र निजी क्षेत्रलाई खुला गर्दा रोपिएका बीउहरूको फल भइरहेको बताए ।
‘स्काईरुटको सन्दर्भमा, रकेट अन्तरिक्ष प्रणालीको सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण र जटिल प्रविधिमध्ये एक हो । यसले धेरै मानिसहरूलाई प्रेरित गर्नेछ’, उनले एएफपीसँग भने । शिवनले यो प्रक्षेपणले ‘विश्वव्यापी प्रभाव’ पार्नेमा कुनै शंका नभएको बताए । उनले भने, ‘यदि एउटा भारतीय उद्यमले अन्तरिक्ष उद्योगको सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण काम गर्न सक्छ भने यसले भारतको विश्वव्यापी प्रतिष्ठालाई ठूलो बल दिन्छ ।’
