काठमाडौं । नेपालको अनौपचारिक श्रम बजारमा ज्याला ठगी संरचनागत समस्या रहेको एक अध्ययन प्रतिवेदनले पुष्टि गरेको छ ।
काठमाडौंमा बिहीबार एक्सनएडले सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनमा ६६ दशमलव २ प्रतिशतले ज्याला नै नपाएको र ७३ दशमलव ४ प्रतिशत श्रमिकले आंशिक ज्याला प्राप्त गरेको उल्लेख छ । १३ जिल्लाका ३६१ जना श्रमिकबीच सर्वेक्षण गर्दा ९३ दशमलव १ प्रतिशतसंग लिखित सम्झौता नै नभएको पाइएको छ । यस्तै ८९ दशमलव २ प्रतिशतले ज्याला नपाउँदा पनि औपचारिक उजुरी गरेका छैनन् भने २४ दशमलव ९ प्रतिशतले ढिलो भुक्तानी पाएको छन् । यस्तै १८ प्रतिशतले सहमत दरभन्दा कम ज्याला पाएका छन् । पुरुषका तुलनामा महिलाले ३१ दशमलव १ प्रतिशतले कम ज्याला पाउने अवस्था प्रतिवेदनले देखाएको छ । असमान ज्यालाको समस्याबाट पुरुषको तुलनामा महिला श्रमिकले ३ दशमलव ५ गुणाबढी प्रभावित हुनुपरेको छ ।
ठेकेदार, प्रमुख रोजगारदाता र उच्च शोषणको केन्द्र हुने गरेको अध्ययन प्रतिवेदनको निष्कर्ष छ । ५७ दशमलव ३ प्रतिशत श्रमिकले ठेकेदारमार्फत ज्याला प्राप्त गर्ने, ठेकेदारमार्फत काम गर्ने श्रमिकमा लिखित सम्झौता दर ६ दशमलव ९ प्रतिशत मात्रै रहेको र विचौलियामार्फत जोडिएका श्रमिकमा लिखित सम्झौता दर शून्य रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । प्रतिवेदनमाथि टिप्पणी गर्दै नेपाल ट्रेड युनियन महासङ्घ (जिफन्ट) का उपमहासचिव नरनाथ लुइँटेलले अनौपचारिक श्रमिक क्षेत्रमा ज्यालामा ठगी गरिएको बताए । एक्सनएड अन्तरराष्ट्रिय नेपालका कार्यक्रम, नीति तथा व्यवसाय विकास, प्रमुख सरोज पोखरेलले अनौपचारिक क्षेत्रमा काम गर्ने श्रमिकले पर्याप्त ठगीको प्रमाण जुटाउनसक्ने स्थिति नभएकाले न्याय पाउन चुनौती थपिएको उल्लेख गरे ।
